آگاهی‌سنجی در فرایند احراز هویت غیرحضوری چیست؟

در احراز هویت ویدئویی، تشخیص این‌که چهره‌ی روی صفحه شبیه تصویر مدرک است، فقط بخشی از کار است. کسب‌وکار باید بداند فردی که پشت دوربین نشسته، آگاهانه و با اراده‌ی خودش در این فرایند شرکت می‌کند و تصویر یا ویدئوی از پیش آماده‌شده‌ای در کار نیست. پاسخ به همین پرسش، کار آگاهی‌سنجی است.

در این مقاله توضیح می‌دهیم آگاهی‌سنجی چیست، چگونه انجام می‌شود، چرا اهمیت دارد و با زنده‌سنجی و تطبیق چهره چه فرقی دارد.

آگاهی‌سنجی در احراز هویت چیست؟

آگاهی‌سنجی مرحله‌ای از احراز هویت غیرحضوری است که بررسی می‌کند کاربر در لحظه، آگاهانه و با اختیار خودش با سیستم تعامل دارد. به بیان ساده، سیستم فقط نمی‌پرسد «این چهره درست است؟»، بلکه می‌پرسد «آیا این فرد می‌داند چه می‌کند و در همین لحظه به درخواست سیستم پاسخ می‌دهد؟»

این بررسی معمولاً با یک تعامل کوتاه انجام می‌شود، مثل خواندن یک عبارت یا عدد تصادفی، پاسخ به یک سؤال ساده یا بیان رضایت از ادامه‌ی فرایند. چون درخواست سیستم هر بار فرق می‌کند، تصویر یا ویدئوی از پیش ضبط‌شده نمی‌تواند به آن پاسخ دهد.

نکته: جزئیات پیاده‌سازی بین سرویس‌ها متفاوت است. آنچه در این مقاله آمده، توضیح مفهومی این مرحله است، نه توصیف روش یک سرویس خاص.

آگاهی‌سنجی چگونه در احراز هویت غیرحضوری انجام می‌شود؟

آگاهی‌سنجی معمولاً در دل یک جریان احراز هویت ویدئویی اتفاق می‌افتد. یک نمونه‌ی ساده‌شده چنین است:

۱. شروع تعامل. کاربر وارد مرحله‌ی ویدئویی می‌شود و دوربین دستگاهش فعال می‌شود.

۲. صدور دستور تصادفی. سیستم از کاربر می‌خواهد کاری مشخص انجام دهد، مثلاً عبارتی را بخواند، عددی را بگوید یا حرکتی ساده انجام دهد. تصادفی بودن دستور اهمیت دارد، چون پاسخ آن را نمی‌توان از قبل آماده کرد.

۳. ثبت و تحلیل پاسخ. الگوریتم‌ها بررسی می‌کنند پاسخ با دستور همخوان است، در زمان مناسب داده شده و از همان فرد حاضر در تصویر آمده است.

۴. تأیید رضایت و آگاهی. در برخی طراحی‌ها از کاربر خواسته می‌شود قصد خود برای ادامه‌ی فرایند را صریحاً اعلام کند.

۵. ثبت نتیجه. نتیجه همراه با سایر بررسی‌های هویتی به کسب‌وکار گزارش می‌شود و موارد مشکوک می‌توانند برای بازبینی انسانی علامت بخورند.

چرا آگاهی‌سنجی در احراز هویت غیرحضوری اهمیت دارد؟

در فرایند حضوری، کارمند می‌تواند رفتار فرد را ببیند، با او صحبت کند و نشانه‌های غیرعادی را تشخیص دهد. در فرایند غیرحضوری این امکان وجود ندارد و باید با تعامل هدفمند جایگزین شود. چند سناریو نشان می‌دهد چرا:

• استفاده از ویدئوی از پیش ضبط‌شده: مهاجم می‌تواند ویدئوی واقعی از فرد دیگری را مقابل دوربین پخش کند.
• سوءاستفاده از ناآگاهی فرد: گاهی فردی بدون آگاهی کامل از ماهیت فرایند، مثلاً با فریب یا فشار دیگران، در تصویر ظاهر می‌شود.
• حملات تکرارشونده: اگر سیستم فقط یک تصویر ثابت یا حرکت قابل پیش‌بینی بخواهد، مهاجم می‌تواند آن را تمرین یا از قبل آماده کند.
• ادعای بعدی «من آگاه نبودم»: ثبت رضایت و تعامل آگاهانه، سند معتبرتری برای سازمان ایجاد می‌کند.

هدف آگاهی‌سنجی این است که سیستم تا حد امکان مطمئن شود تعامل مربوط به یک فرد واقعی و آگاه است، نه صرفاً یک تصویر یا ویدئوی آماده.

تفاوت آگاهی‌سنجی، زنده‌سنجی و تطبیق چهره چیست؟

این سه مفهوم در کنار هم کار می‌کنند اما هر کدام پرسش متفاوتی را پاسخ می‌دهند:

یک مثال کمک می‌کند: فرض کنید ویدئوی واقعی یک فرد را از او گرفته‌اند. تطبیق چهره ممکن است تأیید کند، چون چهره درست است. زنده‌سنجی ممکن است با ضعف کیفیت جعل را تشخیص ندهد. اما اگر سیستم دستوری تصادفی بدهد که در ویدئوی قدیمی وجود ندارد، آگاهی‌سنجی می‌تواند ناهمخوانی را آشکار کند. یعنی هر لایه نقطه‌ضعف لایه‌ی دیگر را پوشش می‌دهد.

آگاهی‌سنجی چه نقشی در افزایش امنیت احراز هویت دارد؟

آگاهی‌سنجی جایگزین بررسی‌های دیگر نیست، بلکه یک لایه‌ی تکمیلی است. امنیت یک سیستم احراز هویت از ترکیب چند لایه ساخته می‌شود: بررسی مدرک، تطبیق چهره، زنده‌سنجی و تعامل آگاهانه. هر لایه‌ی اضافه، هزینه و پیچیدگی حمله را بالا می‌برد.

این لایه در دو جهت کمک می‌کند. اول، پیش‌بینی‌ناپذیری دستورها، حمله‌هایی را که به محتوای از پیش آماده تکیه دارند دشوارتر می‌کند. دوم، ثبت تعامل و رضایت، برای کسب‌وکار ردپای قابل مراجعه‌ای می‌سازد.

با این حال، مثل هر فناوری دیگر، هیچ لایه‌ای امنیت مطلق نمی‌دهد. کیفیت پیاده‌سازی، به‌روز بودن مدل‌ها و حفاظت از داده‌های ثبت‌شده همچنان تعیین‌کننده است.

آیا آگاهی‌سنجی همان زنده‌سنجی است؟

خیر. زنده‌سنجی می‌پرسد «آیا این تصویر زنده است؟» و آگاهی‌سنجی می‌پرسد «آیا این فرد آگاهانه در همین لحظه پاسخ می‌دهد؟». ممکن است در عمل بخشی از این دو بررسی در یک تعامل ویدئویی کنار هم انجام شود و از بیرون یکی به نظر برسند، اما هدف و معیار هر کدام جداست.

کاربرد آگاهی‌سنجی در چه کسب‌وکارهایی بیشتر است؟

این مرحله بیشتر در جاهایی کاربرد دارد که اشتباه در تأیید هویت یا رضایت می‌تواند هزینه‌ی مالی و حقوقی بالایی ایجاد کند:

• فین‌تک و خدمات مالی: افتتاح حساب، دریافت اعتبار، ثبت‌نام در کیف پول و سرویس‌های پرداخت.
• بیمه: صدور بیمه‌نامه و ثبت درخواست‌های غیرحضوری.
• پلتفرم‌های سرمایه‌گذاری و صرافی: جایی که ثبت‌نام باید با رضایت آگاهانه‌ی کاربر انجام شود.
• خدمات دولتی و نیمه‌دولتی دیجیتال: فرایندهایی که مراجعه‌ی حضوری را کم می‌کنند.
• سازمان‌هایی با مشتریان پراکنده: مثل شرکت‌هایی که کاربران خارج از شهر یا خارج از کشور دارند.

آگاهی‌سنجی در سرویس احراز هویت فراشناسا

وقتی کسب‌وکاری فرایند ثبت‌نام خود را آنلاین می‌کند، به راهکاری نیاز دارد که تأیید هویت را بدون مراجعه‌ی حضوری و با دقت و سرعت مناسب انجام دهد. فراشناسا ارائه‌دهنده‌ی سرویس احراز هویت بیومتریک برای کسب‌وکارهاست. این سرویس با استفاده از الگوریتم‌های هوش مصنوعی، امکان بررسی غیرحضوری هویت کاربران را فراهم می‌کند و برای شناسایی افراد جاعل طراحی شده است.

اگر کسب‌وکار شما به دنبال راهکار احراز هویت غیرحضوری و بیومتریک برای کاربران است، با سرویس احراز هویت فراشناسا آشنا شوید. اگر فرایند شما پس از تأیید هویت به امضای اسناد هم نیاز دارد، می‌توانید با امضای دیجیتال هم آشنا شوید تا مسیر کاملاً دیجیتال بسازید.

اگر نیاز دارید مسیر تأیید هویت کاربران‌تان را دیجیتال کنید، همین حالا سرویس احراز هویت فراشناسا را ببینید.

سؤالات متداول